Delphi Müzesi’ndeki Omphalos

Fotoğraf: Gerhard Huber

*

Çeviri: Nalan Özkan Lecerf

*

Omphalos (ὀμφαλός) antik, kutsal bir eser veya beyteldir. Sözcük Yunanca’da “göbek” anlamına gelir. Mısır, Heliopolis şehrindeki Ra Tapınağı’nın merkezinde saklı ‘Benben Taşı’na benzer Omphalos taşının da mitolojik bir geçmişi var:

Zeus’u babası Kronos’tan kaçırmak için Rhea (Kronos’un eşi ve Zeus’un annesi) bir taşı kundağa sarıp o kundağın Zeus’un olduğunu öne sürmüş, böylelikle kurnazlıkla Zeus’un hayatını kurtarmış. Söz konusu taş daha sonra çok önemli bir rol oynamış. ‘(Jüpiter) Zeus’un güneşin doğuşu ve batışının olduğu yerlere Delfi’den bir çift kartal gönderdiği söylenir. Efsaneye göre Zeus dünyanın merkezini araştırmayı arzularken bu kartallar eş zamanlı olarak Delfi’ye döner. Onlar, birbirine ait olup doğru yolda buluşan iki taştır. Biri Doğu, diğeri Batı’dan gelir.’ (Epigram Michael Maier’in ‘Atlanta Fugiens’ adlı eserinden, XLVI, 46). Güneşin yörüngesini takip eden kartallar dünyanın etrafındaki yolculuktan döndüklerinde Omphalos taşını Delfi’nin üzerinde düşürürler.

Hikayenin başka bir uyarlamasında “Büyükanne Dünya (Gaia)”nın yermerkezli konumunu bulmaya hevesli olan Zeus iki uçtan, Doğu ve Batı’dan iki kartal gönderir. Kartalların yolu Delfi’nin üzerinde kesişir ve burası Omphalos, veya Gaia’nin göbeğinin bulunduğu yerdir. Tapınağın bulunduğu noktada Dünya’nın merkezini koruyan Piton’un – “drako”, yılan veya ejderha olarak da geçer – Apollo tarafından öldürüldüğü iddia edilir. Bu efsane, güneş ışınları (Apollo’nun okları) tarafından gölet ve bataklıklardan (Python) yükselen bulutların dağılmasına işaret eden bir alegori olarak tanımlanmıştır.

*

Omphalos, Phythia’nın kehanetlerde bulunmak üzere oturması için topraktaki bir boşluk (“çatlak”) üzerine konumlandırılan tripodun yakınındaki mabette bulunmaktaydı. Efsaneye göre Apollo Piton’u öldürdüğünde bedeni bu çatlağa düşer ve çürüyen bedeninden dumanlar çıkar. Buharla sarhoş olan dişi kahin, Apollo’nun ruhuna sahip olmasına izin vererek bir transa düşer. Bu haldeyken kehanette bulunur.

*

‘Gerçek’ Omphalos’un M.S. 4’üncü yüzyılda I. Theodosius ve Arcadius tarafından tahrip edildiği söylenir. Delphi Müzesi’ndeki taş sözde gerçek taşın kopyasıdır. Dünyanın birçok yerinde başka kadim ‘Omphalos’ taşları bulunmaktadır; her biri birbirinden farklı olup, kaynaktaki arketip aynıdır.

Kaynak: Via Hygeia’nın arşiv ve kütüphanesinden, Wikipedia.

***